Gök gürültüsü, temelde şimşek ve yıldırımın doğrudan bir sonucu olarak meydana gelir. Elektrik boşalması sırasında havanın çok kısa sürede aşırı ölçüde ısınması, ses dalgalarının ortaya çıkmasına neden olur. Gök gürültüsünün nasıl meydana geldiği, şimşekle neden aynı anda işitilmediği ve gök gürültülü havalarda hangi tedbirlerin alınması gerektiğiyle ilgili merak edilenler şöyle.
GÖK GÜRÜLTÜSÜ NEDEN OLUR?
Gök gürültüsü, şimşek veya yıldırım esnasında gerçekleşen elektrik boşalmasının havayı bir anda ısıtmasıyla meydana gelir. Bulutların içinde ya da bulutla yeryüzü arasında oluşan güçlü elektrik akımı, ilerlediği güzergâhtaki havayı saniyenin çok küçük bir diliminde yaklaşık 30 bin santigrat dereceye kadar çıkarır. Bu değer, Güneş'in yüzeyindeki sıcaklığın birkaç katına denk gelir.Aşırı ısınan hava, çok büyük bir hızla genişler.
Bu ani genişleme, çevresindeki havada bir şok dalgası meydana getirir. Ardından bu şok dalgası ses dalgasına dönüşür ve kulağımıza gök gürültüsü şeklinde ulaşır.
ŞİMŞEK VE YILDIRIM NASIL OLUŞUR?
Gök gürültülü fırtınalar çoğunlukla, dikey yönde büyüyen yoğun kümülonimbüs bulutlarının içinde ortaya çıkar. Bu bulutlardaki yükselici ve alçalıcı hava hareketleri; buz kristallerinin, dolu parçalarının ve su damlacıklarının çarpışmasına yol açar. Söz konusu çarpışmaların sonucunda bulutun çeşitli kesimlerinde pozitif ve negatif elektrik yükleri toplanır.Yükler arasındaki fark yeterli seviyeye ulaştığında elektrik boşalması meydana gelir.
Boşalma bulutun içinde veya bulutlar arasında gerçekleşirse şimşek, bulut ile yeryüzü arasında gerçekleşirse yıldırım adını alır.
ŞİMŞEK NEDEN GÖK GÜRÜLTÜSÜNDEN ÖNCE GÖRÜLÜR?
Şimşek ile gök gürültüsü gerçekte aynı anda meydana gelir. Fakat ışık, sese kıyasla çok daha yüksek bir hızla hareket eder. Işık saniyede yaklaşık 300 bin kilometre yol alırken ses, havada saniyede yaklaşık 340 metre hızla yayılır.
Bu yüzden ilk olarak şimşeğin ışığı görülür, gök gürültüsü ise birkaç saniye sonra duyulur.
FIRTINANIN NE KADAR UZAKTA OLDUĞU NASIL HESAPLANIR?
Şimşeğin görülmesiyle gök gürültüsünün işitilmesi arasındaki zaman, fırtınanın yaklaşık uzaklığını belirlemek için kullanılabilir. Şimşek görüldükten sonra gök gürültüsü duyulana kadar geçen saniyeler sayılır ve elde edilen sayı 3'e bölünür. Sonuç, fırtınanın kilometre cinsinden yaklaşık mesafesini gösterir.
Örneğin şimşeğin ardından 9 saniye sonra gök gürültüsü duyuluyorsa fırtına yaklaşık 3 kilometre mesafededir.
GÖK GÜRÜLTÜSÜ NEDEN FARKLI SESLER ÇIKARIR?
Gök gürültüsü kimi zaman kısa ve sert bir patlama, kimi zaman da uzun süre devam eden bir uğultu biçiminde duyulur. Bunun sebebi, şimşeğin kilometrelerce uzunluğa ulaşabilen bir güzergâh boyunca ilerlemesidir. Şimşeğin farklı bölümlerinden yayılan sesler kulağa farklı anlarda gelir ve bu da uzun süreli bir gürleme hissi oluşturur.
Yakına isabet eden yıldırımlar ise çoğunlukla güçlü bir patlama sesi çıkarır. Sesin dağlardan, binalardan ve bulutlardan geri yansıması da gürleme süresini uzatır.
GÖK GÜRÜLTÜLÜ HAVADA NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Gök gürültüsünün işitilmesi, yıldırım tehlikesinin yakınlarda bulunduğuna işaret eder. Uzmanlar, gök gürültüsünün duyulabildiği kadar yakın bir konumda bulunan insanların yıldırım riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor. Gök gürültülü havalarda alınması gereken başlıca tedbirler şöyle:Açık alanlarda bulunulmamalı, güvenli ve kapalı bir yere girilmeli.Tek başına duran ağaçların, direklerin veya yüksek yapıların altına sığınılmamalı.Deniz, göl ve havuzlardan uzaklaşılmalı.Metal çit, korkuluk ve benzeri iletken yüzeylere dokunulmamalı.Kapalı bir araçtaysanız pencereleri kapalı tutarak araçtan çıkılmamalı.Fırtına esnasında elektrikli cihazların fişlerinin çekilmesi tavsiye edilir.Son gök gürültüsünün duyulmasının ardından en az 30 dakika süreyle açık alanlara çıkılmaması öneriliyor.
